IZDVAJAMO

REČ UREDNIKA

Pretplata

Iz redakcije

Sabor trubača u Guči

Foto galerija

Izlozba Bobana Ilića



SRB INFO

 

ČESTITAMO



 

 

 

 

Najpoznatije srpsko znamenje, vidno prijateljima i neprijateljima, svakako je šajkača - vojnička i narodna kapa (2)

 

ŠAJKAČA NAS JE ODRŽALA

 

 

Šajkača, kapa za vojnike koja “ima formu graničarske kape”, uvedena je u Srbiju propisom iz 1870. godine. Određenijim nazivom, kao šajkaška kapa, nazvana je u propisu 1876. godine, kojim je naloženo da narodne strarešine nose “šajkašku kapu” kakva je određena i za narodnu vojsku. Tako je šajkača kao kapa vojnika i nižih činovnika ubrzo prihvać ena.

 

Šajkaču su srpski vojnici nosili u bojevima 1876-1878. godine, posle kojih je naglo prihvaćena u novooslobođenim krajevima, da bi 1912. osvojila Kosovo, Skopsku Crnu Goru i Drimkol. Nema sumnje da je šajkača u srpsku vojsku ušla kao kapa preuzeta od graničara šajkaša, a ne kao kapa od šajka, tj. čoje najbolje potvrđuju izvorni srpski vojni propisi. Tako u pravilu o ratnoj spremi narodne vojske, koje je 6. oktobra 1877. godine potpisao ministar vojni Sava Grujić, stoji da narodni vojnici od države dobijaju po jedan šinjel, bluzu, čakšire s dokolonicama, limenu čuturicu, kazančić (na desetinu ili posebice), šator (na šest ljudi), sablju, kožni pojas i za glavu šajkašku kapu. U drugim dokumentima je nađeno da je ratnu spremu vojnika i komore, koju država daje, bila i šajkaška kapa.

 

Srbija je tada često ratovala, mobilizacije su se odvijale zvonjavom zvona seoskih crkvi. Da bi mobilizacija bila što brža, narodu tj. vojnim obveznicama podeljene su uniforme da ih drže kod kuće. Narod k’o narod voli da ima koristi od države, pa je nosio delove vojne uniforme i u svakodnevnom životu. Imati deo uniforme na sebi bio je i statusni simbol, jer ko ima uniformu znači da je vojni obveznik. Postojale su vojničke i oficirske šajkače, koje su imale širit iznad očiju. Prekretnicu u oblačenju Srba u Kneževini Srbiji donosi revolucija 1848. godine. Do tada narod se u Srbiji oblači po turskim običajima. Od 1848. počinje ozbiljniji prodor evropske garderobe. Podsticaj ovoj pojavi dali su Srbi prečani, koji su bili prisiljeni da se, pod pritiskom mađarske vojske, presele u Beograd i ostala pogranična mesta u Srbiji, uz Savu i Dunav. Dotle se čalma (a posebno fes) dugo nosila. Najbolji primeri su Vuk Karadžić i knez Miloš. Toma Vučić Perišić umire sa fesom na glavi. Toliko je fes bio odomaćen da Srbi jedno vreme prišivaju na njega srpski grb. Od 1870. godine uvodi se graničarska, odnosno šajkačka kapa-šajka u vojsci, kao deo uniforme. Srpske seljake batinama su prisiljavali da skinu fes i stave šajkaču na glavu. Kako beleži etnolog Jasna Bjeladinović šajkača je u valjevskom kraju koncem prošlog veka postala opštenarodna kapa prihvaćena i od mlađih i od starih ljudi, kao letnja i zimska nošnja, ali i kao radna i svečana kapa. Zanimljivo je da je u Jadru poslednji žitelj sa fesom sahranjen 1944. godine. Ipak, može se reći da fes, praktično, iščezava posle Prvog svetskog rata od kada je, konačno, srpska seljačka glava pokrivena srpskom kapom-šajkačom. Dobrovoljci iz balkanskih ratova i Prvog velikog rata Srbije prenose šajkaču i u druge srpske krajeve, gde se u većoj meri nosi u Hercegovini i u Lici do i tokom Drugog svetskog rata. Šajkača je kao deo uniforme, posle Drugog svetskog rata, zamenjena “titovkom”, kapom sličnoj šajkači, ali još sličnijoj kapi sovjetske armije. Šajkača je u poslednjim ratovima bila deo uniforme srpske vojske, a u Republici Srpskoj nosili su je i oficiri. Na Vojničkom memorijalnom groblju u Kovinu, u novembru 2009. godine, otkriven je spomenik ratnicima poginulim 1915. godine u borbama kod Smedereva. Na zajedničkom groblju sahranjeno je 305 srpskih i 195 austrougarskih vojnika, a reč je o jedinstvenom memorijalnom kompleksu o čemu će svedočiti spomenik na kojem su predstavljeni srpska šajkača i nemački šlem. U poslednje vreme, šajkača je internacionalizovana, s obzirom da je počela da se proizvodi u Kini.

 

kraj

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Redakcija || Reklame || Arhiva || Pretplata || Galerija || Linkovi || Kontakt

sva prava zadržana © Serbian Mirror

design by KompArt